Kennisbank · Vergunning en omgevingsplan
Een spa in de tuin: regels in het omgevingsplan
Een spa, zwemspa of buitensauna is voor de wet een bouwwerk. Bouwen mag vaak zonder vergunning, maar alleen als het omgevingsplan van je gemeente het gebruik op die plek toestaat. In Amsterdam ging dat in 2023 mis, en de Raad van State hield dat in 2025 overeind. Daarom doen wij de vergunningcheck vóór je bestelt.
Foto ladenHet antwoord
Vergunningvrij bouwen is niet hetzelfde als overal mogen staan
Twee vragen, en de tweede wordt vaak vergeten.
De Omgevingswet noemt een bouwwerk een constructie van enige omvang die met de grond verbonden is of erop steunt, en bedoeld is om ter plaatse te functioneren. Een spa op een terras voldoet daaraan: hij heeft omvang, staat op de grond en blijft daar. Voor een zwemspa en een buitensauna geldt hetzelfde.
Bij een bouwwerk stelt de gemeente twee vragen. De ene gaat over hoe stevig het staat. Voor een zwembad of bubbelbad is daar landelijk geen vergunning voor nodig. De andere gaat over of het dáár mag staan, en die vraag beantwoordt het omgevingsplan, de opvolger van het bestemmingsplan. Dat plan zegt per stuk grond wat het gebruik mag zijn: wonen, tuin, bedrijf.
Daar zit de valkuil: wie leest dat een spa vergunningvrij is, denkt dat de zaak rond is. Maar vergunningvrij bouwen geldt alleen zolang het omgevingsplan het gebruik op die plek toestaat. Staat in het plan dat de achtertuin alleen als tuin gebruikt mag worden, dan kan een spa daarmee in strijd zijn. Zo ging het in Amsterdam.
De regels
Vier begrippen die het verschil maken
Uit de Omgevingswet, het Besluit bouwwerken leefomgeving en het omgevingsplan.
Alles hieronder is nagelezen op wetten.overheid.nl en bij het Informatiepunt Leefomgeving van de Rijksoverheid.
Omgevingswet, bijlage A
Bouwwerk
Een constructie van enige omvang van hout, steen, metaal of ander materiaal, die met de grond verbonden is of steun vindt in of op de grond, en bedoeld is om ter plaatse te functioneren. Een spa hoeft dus niet gefundeerd of ingegraven te zijn om een bouwwerk te zijn. Op een terras staan is genoeg.
Bbl, artikel 2.27
Zwembad en bubbelbad
Het Besluit bouwwerken leefomgeving zondert een zwembad, bubbelbad of soortgelijke voorziening uit van de vergunning voor de constructie zelf: hoe stevig het staat, is landelijk geregeld. Over de vraag of het bad op die plek mag staan, zegt dit artikel niets.
Omgevingsplan, tijdelijk deel
Achtererfgebied
Een buitensauna is een bijbehorend bouwwerk: een bouwwerk met een dak, functioneel verbonden met de woning. In het achtererfgebied, vanaf één meter achter de voorgevel, mag zo’n bouwwerk doorgaans zonder vergunning: op de grond, niet hoger dan 5 meter, meer dan 1 meter van openbaar gebied en binnen een oppervlaktestaffel tot 150 m². Die regels staan in het tijdelijke deel van het omgevingsplan, en gemeenten mogen ze aanpassen.
Monumenten en beschermde gezichten
Waar het niet geldt
Bij een monument en in een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht is een bijbehorend bouwwerk niet vergunningvrij. Daar toetst de gemeente altijd. Denk aan beschermde dorps- en stadsgezichten en historische buitenplaatsen. Hilversum kent drie van zulke beschermde zones, die wij in ons stuk over de vergunning in het Gooi bij naam noemen. Je adres checken wij hoe dan ook vóór je bestelt.
Wat de rechter besliste
Amsterdam, 2023 en 2025: een spa is niet ten dienste van de tuin
Rechtbank Amsterdam, 2 oktober 2023, ECLI:NL:RBAMS:2023:6168. Raad van State, 17 september 2025, ECLI:NL:RVS:2025:4409.
Bewoners van een woning in Amsterdam-Zuid, onder het bestemmingsplan Museumkwartier en Valeriusbuurt, lieten in de achtertuin een betonnen plaat storten, onder het maaiveld, met daarop een constructie van 5,2 bij 3,3 meter voor een spa met afdekplaat. Op 25 mei 2022 legde de gemeente een bouwstop op, met een last onder dwangsom. Niet omdat een spa een bouwvergunning nodig had, maar omdat het bestemmingsplan voor die grond zei: uitsluitend het gebruik ten dienste van tuin is toegestaan.
De rechtbank pakte er Van Dale bij: een tuin is een omheind stuk grond, met bloemen, bomen en andere gewassen beplant. Een spa staat niet ten dienste van bloemen, bomen en gewassen, oordeelde de rechtbank. Het argument dat een moderne tuin nu eenmaal anders wordt gebruikt, ving bot: bij planregels telt de letterlijke tekst, omwille van de rechtszekerheid. Beroep ongegrond.
De bewoners gingen door naar de Raad van State, die de uitspraak op 17 september 2025 bevestigde. Barbecues en speeltoestellen, waar de bewoners naar wezen, vallen voor zover het bouwwerken zijn onder de categorie die altijd vergunningvrij is. Dit bouwwerk niet: dat is alleen vergunningvrij als het in het plan past. De zaak is beoordeeld naar het recht van vóór 2024, maar die opzet is onder de Omgevingswet gebleven.
Het spiegelbeeld: Beuningen, 2012
Raad van State, 4 juli 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX0290. Buren vroegen de gemeente Beuningen op te treden tegen een zwembad en een spa zonder vergunning. De Afdeling: het zwembad is lager dan twee meter en niet in strijd met het bestemmingsplan, dus geen vergunning nodig. Voor de spa evenmin. Dat hij onder een al bestaande terrasoverkapping stond, die niet voor de spa was gebouwd, maakte dat niet anders.
Zelfde soort bad, tegengestelde uitkomst. Het verschil zat niet in het bad, maar in wat het plan over die grond zei.
Wat wij hieruit meenemen: het woord tuin in een omgevingsplan is geen sfeerbeschrijving maar een gebruiksregel. En wie een betonplaat stort voordat de check gedaan is, staat bij een bouwstop met lege handen.
Omgevingsplan, erfpacht en de zwemspa
Vijf vragen uit het adviesgesprek
Vragen over het omgevingsplan en je perceel.
Wat is het omgevingsplan, en waar vind ik het?
Sinds 1 januari 2024 heeft elke gemeente één omgevingsplan. De oude bestemmingsplannen zijn daar als tijdelijk deel in opgegaan. Je vindt het via het Omgevingsloket, op adres. De Vergunningcheck op datzelfde loket doen wij standaard voor je, vóór je bestelt.
Wat betekent ‘ten dienste van’ wonen of tuin?
Dat het bouwwerk het toegestane gebruik moet ondersteunen. Bij een woonbestemming valt een spa meestal onder wat bij het wonen hoort, maar dat hangt af van de tekst van het omgevingsplan op jouw adres. Grond met de aparte bestemming tuin luistert nauwer. Dat nemen wij mee in de vergunningcheck.
Wij hebben erfpacht. Verandert dat iets?
Ja, er komt een laag bij. Bij erfpacht is de grond van een ander, vaak de gemeente, en in erfpachtvoorwaarden staan vaak extra eisen voor bouwen op het perceel. Dat staat los van de vergunning en het omgevingsplan, dus een vergunningvrije spa kan alsnog op die voorwaarden stuiten. Lees je erfpachtakte na vóór je bestelt.
Mag een zwemspa deels ingegraven worden?
Vaak wel, maar niet automatisch. Deels ingraven bieden wij alleen bij zwemspa’s aan, als meerwerk, en juist dan verandert de situatie. Het Bbl vraagt voor een zwembad of bubbelbad geen vergunning voor de constructie zelf, maar het omgevingsplan van je gemeente en de plek op het perceel beslissen of het dáár mag. Wij laten dat vóór de offerte via de vergunningcheck bepalen.
En een buitensauna?
Bij een buitensauna moet je onder meer de afmetingen, de plek op het erf en de regels van je gemeente controleren. Ook een beschermde status van het pand of de omgeving kan van invloed zijn. Wij helpen je de situatie per adres na te gaan. Gebruik het Omgevingsloket en vraag bij twijfel de gemeente.
Aandachtspunten
Eén uitspraak is geen landelijke regel
Wat Amsterdam wel en niet zegt over je tuin.
De Amsterdamse zaak draaide om één planregel in één bestemmingsplan, voor grond met de bestemming tuin. In de meeste woonwijken staat zo’n regel niet in het plan, en daar is een spa op de grond in het achtererf doorgaans geen probleem. Wie na dit artikel bang is voor elke spa, leest het verkeerd. Wie denkt dat vergunningvrij alles dekt, ook.
Wat het wel zegt: het omgevingsplan van je gemeente en, bij erfpacht, de voorwaarden van de grondeigenaar bepalen het antwoord. De Vergunningcheck op het Omgevingsloket doen wij standaard vóór je bestelt, zonder aparte rekening. Is er wél een vergunning nodig, dan ondersteunen wij je bij de aanvraag. Wat de gemeente beslist, kunnen wij niet beloven.
Dit artikel is informatie, geen juridisch advies. Bij een monument, een beschermd gezicht of een bestemming die je niet vertrouwt, is de gemeente zelf de enige zekere weg. Dat navragen doen wij liever vóór de kraan komt dan erna.
Verder lezen
Verder lezen
Vergunning voor spa of sauna in het Gooi
Het regionale zusterstuk: wat er per Gooise gemeente geldt, van Hilversum tot Huizen, en hoe de gemeente-check in het traject zit.
Buitensauna’s
Barrelsauna’s en maatwerk voor het achtererf: modellen, maten en wat een bijbehorend bouwwerk in de praktijk betekent.
Spa, geluid en de buren
Het andere juridische stuk: wat een spa aan geluid maakt, wat artikel 5:37 BW zegt en wat je vooraf met de buren regelt.
Verantwoording
Bronnen en auteur
Elke wetstekst en elke uitspraak op deze pagina is nagelezen op de primaire bron.
De volgende stap
Laat de regels voor je adres controleren
Stuur ons je adres en wat je zoekt. Wij doen de vergunningcheck op het Omgevingsloket vóór je bestelt, zonder aparte rekening. Is er een vergunning nodig, dan ondersteunen wij je bij de aanvraag. Het adviesgesprek is in de showroom in ’s-Graveland of aan de hand van je foto’s en video’s.

