Kennisbank · Onderzoek
Warm baden en het hart: het Japanse onderzoek
Bewezen is het niet, en dat zeggen wij liever meteen. Wat er wél ligt, is het eerste grote onderzoek dat mensen jarenlang volgde op warm baden en het hart, en dat wijst één kant op. Japanse onderzoekers vroegen 30.076 mensen hoe vaak zij in bad gingen en volgden hen daarna negentien jaar. Wie bijna dagelijks baadde, kwam er gunstiger uit voor hart en bloedvaten. Dit is wat ze vonden, en waar het bewijs ophoudt.
Foto ladenHet korte antwoord
Wie bijna dagelijks baadde, kwam er gunstiger uit
28% minder hart- en vaatziekten, 26% minder beroertes. Let op: dit is observationeel onderzoek.
In het tijdschrift Heart verscheen in 2020 het eerste grote onderzoek dat mensen jarenlang volgde op warm baden en het hart. Wie bijna elke dag in bad ging, kreeg in de negentien jaar erna 28 procent minder vaak een hart- of vaatziekte dan wie hooguit twee keer per week baadde. Voor beroerte was het verschil 26 procent.
Dat is geen bewijs dat het bad de oorzaak is. Het onderzoek laat zien wat samen voorkomt, niet wat wat veroorzaakt. Toch is dit voor wie over een spa nadenkt het onderzoek om te kennen.
Het gaat over warm water en niet over een hete sauna. Het gaat over mannen én vrouwen van 40 tot 59 jaar. En het gaat over dertigduizend mensen, dertien keer zoveel als in het Finse saunaonderzoek.
Het onderzoek
Wie er werden gevolgd, en hoe lang
30.076 Japanners van 40 tot 59 jaar, van 1990 tot eind 2009.
Het onderzoek is onderdeel van een groot Japans bevolkingsonderzoek naar leefstijl en ziekte. Bij de start, in 1990, vulden de deelnemers een vragenlijst in over hun gezondheid en gewoonten. Eén vraag ging over baden: hoe vaak per week ga je in bad, en is het water dan lauw, warm of heet.
Daarmee verdeelden de onderzoekers de deelnemers in drie groepen: hooguit twee keer per week, drie tot vier keer per week, en bijna dagelijks of dagelijks. Iedereen was bij de start 40 tot 59 jaar en had geen hart- of vaatziekte en geen kanker. Ben je ouder of jonger dan die groep, dan zegt dit onderzoek over jouw leeftijdsgroep niets. Daarna werd tot eind 2009 bijgehouden wie een hart- of vaatziekte kreeg.
Dat leverde 2.097 gevallen op: 328 keer coronaire hartziekte, waaronder 275 hartinfarcten en 53 gevallen van plotselinge hartdood, en 1.769 beroertes. De onderzoekers rekenden de invloed weg van de bekende risicofactoren voor hart- en vaatziekten en van een aantal voedingsgewoonten. Wat er toen overbleef, publiceerden Ukai en collega’s in 2020 in Heart.
De uitkomsten
De resultaten na negentien jaar
Bijna dagelijks baden, afgezet tegen hooguit twee keer per week.
De verschillen zoals de onderzoekers ze publiceerden, na correctie voor de genoemde factoren. Tussen haakjes de hazard ratio: het risico van de dagelijkse baders als fractie van dat van de groep die hooguit twee keer per week ging.
Alle hart- en vaatziekten samen
28% lager (HR 0,72)
Het stevigste cijfer van het onderzoek, want het rust op alle 2.097 gevallen. Het betrouwbaarheidsinterval loopt van 0,62 tot 0,84, dus ook aan de voorzichtige kant blijft er zestien procent over. Heart, 2020.
Coronaire hartziekte
35% lager (HR 0,65)
Hartinfarcten en plotselinge hartdood samen, 328 gevallen. De marge is breed, van 0,45 tot 0,94, en de trend over de drie groepen was net niet statistisch significant. Dit cijfer verdient een slag om de arm.
Beroerte
26% lager (HR 0,74)
Alle beroertes samen, 1.769 gevallen, met een interval van 0,62 tot 0,87. Voor het herseninfarct apart was het verschil 23 procent (HR 0,77), maar daar hield de trend over de drie groepen statistisch geen stand.
Hersenbloeding
46% lager (HR 0,54)
Het grootste verschil zat bij de hersenbloeding, 510 gevallen, interval 0,40 tot 0,73. Voor de subarachnoïdale bloeding, een ander type, vonden de onderzoekers geen verband. Voor plotselinge hartdood ook niet.
De kleine lettertjes
Wat dit onderzoek niet zegt
Zo beoordeel je een gezondheidscijfer
Wij verkopen spa’s, dus je mag van ons verwachten dat wij dit onderzoek graag citeren. Juist daarom horen de grenzen er net zo duidelijk bij als de percentages.
Bewijst dit dat een warm bad het hart beschermt?
Nee. Het is observationeel onderzoek: wie bijna dagelijks baadde, bleek er gunstiger uit te komen, en dat is iets anders dan dat het bad het verschil maakt. De badfrequentie is één keer gevraagd, bij de start in 1990, en daarna niet meer bijgehouden. En het kan omgekeerd liggen: wie zich al niet goed voelde, ging misschien juist minder vaak in bad.
Is een spa hetzelfde als het bad in dit onderzoek?
Nee, en dat schrijven wij liever zelf op dan dat je het elders leest. Het Japanse bad is heet en diep: de deelnemers zaten tot de schouders in het water. In een spa zit je ook tot de schouders, maar het water beweegt en de temperatuur kies je zelf. Wat overblijft, is wat het onderzoek zelf heeft gemeten: de deelnemers zijn ingedeeld op hoe vaak zij in bad gingen, en dat is het verband dat de onderzoekers publiceerden. En regelmaat is thuis het makkelijkst te halen.
Hoe verhoudt dit zich tot het Finse saunaonderzoek?
Het Finse onderzoek in JAMA Internal Medicine, 2015, volgde 2.315 mannen en vond een lager risico op plotselinge hartdood bij wie vier tot zeven keer per week naar de sauna ging. Het Japanse onderzoek is dertien keer zo groot, telt ook vrouwen, en vond voor plotselinge hartdood juist géén verband. Twee landen, twee producten, dezelfde richting op de meeste uitkomsten. En in beide gevallen blijft het observationeel.
Zegt dit iets over bloeddruk, cholesterol of afvallen?
Nee. Het onderzoek telt wie een hart- of vaatziekte kreeg, niet wat er in het bloed gebeurde. Beloftes over cholesterol, bloedsuiker of ontgiften vind je hier niet, en elders op deze site ook niet. Wat je wel mag meenemen: het patroon dat de onderzoekers zagen, was bijna dagelijks. Niet af en toe.
Wat je ermee kunt
Van een Japans bad naar je eigen tuin
Wat het onderzoek aanreikt
Wij geven geen gezondheidsadvies, je huisarts wel. Wat wij kunnen doen, is opschrijven wat er gemeten is, zodat je zelf ziet wat een spa thuis in de praktijk vraagt. In de showroom in ’s-Graveland staan de spa’s zonder water. Hoe een spa werkt, bespreken we in het adviesgesprek.
- Regelmaat is waar het onderzoek over gaat. De groep die er gunstiger uitkwam, ging bijna elke dag. Een spa die twintig stappen van je achterdeur staat en altijd op temperatuur is, haalt dat patroon eenvoudiger dan een uitje.
- Heter hoeft niet. Het onderzoek deelde de deelnemers in op hoe vaak zij in bad gingen, niet op hoe heet het water was. Over de temperatuur zegt het niets. Een temperatuur waarbij je twintig minuten rustig kunt blijven zitten, is dus geen compromis.
- Eén tot twee uur voor het slapengaan. Ander onderzoek, hetzelfde bad. Een meta-analyse in Sleep Medicine Reviews, 2019, vond dat tien minuten in water van 40 tot 42,5 graden, één tot twee uur voor bedtijd, het inslapen versnelt. Het gaat om inslapen, niet om doorslapen.
- Sta rustig op, en drink daarna water. In warm water gaan de bloedvaten in de huid wijd open. Wie in één beweging uit het bad stapt, kan licht in het hoofd worden. Blijf even op de rand zitten voordat je opstaat.
Veiligheid
Wanneer je eerst je arts belt
Bij hartklachten, bloeddrukmedicatie, zwangerschap of twijfel: eerst overleggen.
Warm water is werk voor het hart, en juist daarom moeten sommige mensen er eerst over praten. Instabiele angina pectoris, een recent hartinfarct en een ernstige vernauwing van de aortaklep staan in de medische literatuur als contra-indicaties voor de sauna (Hannuksela en Ellahham, American Journal of Medicine, 2001), en voor heet water is er geen reden om minder voorzichtig te zijn. Gebruik je bloeddrukverlagers, dan kan de bloeddruk na afloop bij het opstaan te ver zakken (Kukkonen-Harjula en Kauppinen, 2006). Overleg in die gevallen met je huisarts of cardioloog voordat je begint.
Over baden tijdens de zwangerschap verschillen de bronnen van mening. Bespreek het met je verloskundige of arts. Voor iedereen gelden een paar nuchtere regels. Geen alcohol voor of in het bad. Niet te heet, en eruit zodra je je licht in het hoofd voelt. Kinderen laat je nooit alleen in een spa.
Verder lezen
Verder lezen
Sauna en het hart: het Finse onderzoek
Het andere grote cohort: 2.315 Finse mannen, ruim twintig jaar gevolgd. Zelfde richting, ander product, andere kanttekeningen.
Sauna en slaap
Waarom de afkoeling ná het warme water het inslapen helpt, en waarom dat bewijs over baden gaat en niet over sauna.
Ga ik mijn spa wel gebruiken?
Bijna dagelijks was het patroon in Japan. Wat gedragsonderzoek zegt over volhouden, en wat thuis het verschil maakt.
Verantwoording
Bronnen en auteur
Elk cijfer op deze pagina is nageslagen in de oorspronkelijke publicatie.
Zelf kijken
Bekijk de spa’s in onze showroom
Vergelijk de zitindelingen en afmetingen van Bullfrog en de Sunspa-lijnen in ’s-Graveland. We bespreken ook de plaatsing. Voor persoonlijk gezondheidsadvies kun je terecht bij je arts.

